CD-bespreking

DE VIER ELEMENTEN. Blokfluitensemble PRAETORIUS, Norbert Kunst, Dirigent. Stemra BPL 9903. Stuur om de cd te bestellen $17.50 ($15 plus $2.50 porto) naar Amanda Pond, 198 West River Street, Milford, CT 06460. Cheques moeten ten name van Amanda Pond uitgeschreven worden. * * *

Tegenwoordig zijn blokfluitorkesten in de mode. Hier in de Verenigde Staten staat het nog in de kinderschoenen, maar in Engeland en Europa zijn blokfluitorkesten al meerdere generaties populair. Ze maken op een interessante manier gebruik van de blokfluit. Bewerkingen zijn vaak meerstemmig en alle maten blokfluiten worden gebruikt, van garklein tot subcontrabas. Om een goede uitvoering te geven, moeten de spelers veel zelfdiscipline hebben (iets waar wij Amerikanen niet echt aan gewend zijn) en de dirigent moet een meester in zijn vak zijn.
Blokfluitensemble Praetorius werd in 1963 opgericht door de dirigent Piet Kunst. Het begon als een dubbelkwartet, maar heeft nu 25 spelers en wordt geleid door Piet's zoon Norbert, die 5 jaar oud was toen het ensemble opgericht werd. Na het orkest zowel op concerten als op opnamen gehoord te hebben, kan ik zeggen dat het één van de beste orkesten in de wereld is.

Diegenen die het concert De Vier Elementen, door Norbert Kunst en Praetorius op 29 october in de Church of the Holy Apostles in Manhattan gehoord hebben, hadden geluk, waren verwonderd, bewonderend en misschien verbaasd. Dit ensemble, dat bestaat uit amateurs uit alle leeftijdsgroepen, speelde met verve en met indrukwekkende techniek.
Het programma, een multi-media presentatie over de vier Griekse elementen - aarde, luch, vuur en water- was van het begin tot het eind indrukwekken. De muziek omvatte delen uit de Watermuziek en de Fireworks van G. F. Handel, plus stukken die door vier jonge hedendaagse componisten speciaal voor Praetorius geschreven werden. Een geluids- en lichtshow met geprojecteerde schilderijen (die elk één van de elementen voorstelden), waarin de artiesten mooi uitgelicht werden, met opgenomen geluidseffecten en waarbij de muziek afgewisseld werd door poëzie.
Het gehele concert werd in 1999 opgenomen en werd op deze cd uitgebracht. De cd bevat alles, behalve de 'son et lumière' en de gedichten. Als u het concert gemist heeft, is dit uw kans om dit verbazingwekkende orkest en de fantastische muziek te horen. Als u wel bij het concert was, wilt u ze zeker nogmaals horen.

Trappen in de Lucht, het eerste stuk op de cd werd geschreven door Matthias Maute. Het is ten eerste een homage aan Piet Kunst, de oprichter van het ensemble. De title bevat een woordgrap, het woord trappen betekent zowel 'trap' (naar de hemel?) en 'lopen'. Het stuk kan zowel een elegie als een homage genoemd worden. Het is klagelijke muziek, met een fluistering van hoop aan het eind. Ik wist direct dat dit een compositie was van Matthias Maute. Het mysterieuse, ietwat griezelige begin op de lage blokfluiten, gecombineerd met stemmen, deed me denken aan andere muziek van hem, in dezelfde angstaanjagende stijl. De combinatie van barokke en klassieke vormen en avant-garde technieken, de jazzy accenten, het zingen zonder woorden, de dansende, maar niet vrolijke blokfluiten, de scherpe uitbarstingen (van woede?) gemengd met weelderige geluiden, de geordende structuur, het zijn allemaal kenmerken van deze grote componist.

Als tweede op de cd staat de Suite in D (getransponeerd naar C voor blokfluiten) uit de Water Music by Handel. Hier demonstreert Norbert Kunst het gehele blokfluitorkest. Van klein naar heel groot spleen ze samen met een adembenemende precisie. Elke keer dat ik dit ensemble hoor, ben ik weer onder de indruk van de manier waarop ze de lage fluiten zo snel en zo gelijk kunnen laten aanspreken. De articulatie is perfect, de toon altijd mooi. Soms lijkt het alsof het hogere ensemble iets lager is dan het lage, maar dat kan ook mijn gehoor zijn dat me bedriegt. De bewerking van de heer Kunst van deze bekende muziek is kunstig en effectief, hij combineert hoog en laag, solo´s en tutti in verschillende combinaties.

Het derde stuk, Willem Wander van Nieuwkerk's The Water-Call, is een soort concert voor harp en blokfluitorkest. Het enige andere stuk voor blokfluiten dat ik ken van deze componist is The Party (1990) voor blokfluitkwarten, een lichtvoetig stoeipartij in het moderne idioom. Dit stuk is vrij serieus, een mooi contrast met de vrolijke Water Music. De combinatie van de blokfluitklanken met een geplukt instrument (gitaar, luit, klavecimbel) is altijd aangenaam, maar hier met een concertharp wordt de combinatie zelfs sensueel. In de woorden van de componist: "Een langzame, koraal-achtige inleiding biedt uitzicht op de wijde, vlakke zee (waarvan het geluid aanzienlijk verdiept wordt door de harp). Een verre (hoge) stem laat een roepmotief horen; een stem uit de diepte antwoordt." Ostinatos en kabbelende glissandos op de harp doen de luisteraar denken aan een uitgestrekte watervlakte. De hoge noten op de blokfluiten zouden de roep van de sirene kunnen zijn. Ritmische opwinding wordt opgebouwd, en kalmeert weer. De roep van de sirene komt terug.

Hierna volgt Wilfred Reneman's Suzko Erroberak ("Vuurwerk"). Hier worden een basgitaar en een afrikaans slaginstrument (djembé) aan de mix toegevoegd. Dit stuk is grappig. Een kalm sarabande-achtig begin, met barokke ritmes en harmonieën wordt onderbroken door de uitbundige drum en de jazzy gitaar. Hoewel het vuurwerk plaats zou vinden in San Sebastian, is het ritme zowel Afrikaans als Spaans. Er wordt overvloedig geïmproviseerd, zowel door de sopraninoblokfluit als door de twee 'gast'-instrumenten. Dan komt de sarabande weer terug, met de 4-voet en 8-voet bezetting en de contrasten in de stemmen die dit ensemble zo goed kan laten horen.

Handel's Music for the Royal Fireworks (getransponeerd naar C groot voor blokfluiten) is inderdaad geweldig als het gespeeld wordt door dit grote ensemble. De virtuositeit van de spelers gecombineerd met het vakkundige arrangement is werkelijk indrukwekkend. Ze creeren de illussie dat we werkelijk negen trompetten, negen hoorns, vierentwintig hobo's, twaalf fagotten een contrafagot en drie timpani horen. Ik vind de 'dansende olifanten' (lage blokfluiten) in de Bourrée geweldig. De hoge instrumenten zijn briljant, maar nooit schril. In de menuetten heeft Norbert Kunst de groep uitgedund, hetgeen een effectief contrast geeft met de tutti in de andere delen.

Tot slot hebben we Paul Leenhouts's Juego de Galilei . Galileo geloofde dat de aarde om de zon draaide in plaats van andersom. Dit was in de 17e eeuw een gevaarlijke, zelfs ketterse gedachte. Galileo's spel was om deze opvatting aan de Inquisitie te presenteren al seen hypothese, niet als een waarheid die hij wilde aanleren. Dit hielp hem echter niet veel, en na de rechtszaak werd hij veroordeeld tot huisarrest voor de rest van zijn leven.

Leenhouts's stuk is geschreven voor blokfluiten in F (sopranino's, alten, bassen, contrabassen) en basgitaar. Het stuk is niet alleen een hommage aan Galileo, maar ook aan de oprichter van Praetorius, Piet Kunst. Paul was zeven jaar lang lid van het ensemble. Ook hier kan ik al in het begin van het stuk horen dat dit een compositie van Leenhouts is. Net als Matthias Maute is ook Paul een getalenteerd speler, bewerker en componist van blokfluitmuziek. Hij heeft volledige controle over het medium. De opening is zwierig, vol vertrouwen en volledig anders van karakter dan de rest van de cd. Paul's fascinatie met zowel Noord- als Zuidamerikaanse ritmes is hier evident.
In de woorden van de componist: "De fascinerende werking tussen aarde en omliggende hemellichamen vormde het basisidee voor dit werk: binnen het driedelige geheel beschrijven de vier in F gestemde instrumentgroepen in verschillende proporties hun eigen baan. De aantrekkingskracht van de middelste hemellichamen voert de tonaliteit van de aarde langs F-G-As-G-Ges-F. Strak herhaalde melodische fragmenten van gemengd Spaans/Latijns-Amerikaans idioom, vallen op onregelmatige momenten samen met een eclips van de - met de contrabas versterkte - baslijn. Met ultra-korte pulsen verlichten de vier sopranino-blokfluiten de (vallende) sterren aan het firmament, en voegen zowel een illusie als een extra dimensie toe aan datgene wat met uiterste inspanning nog waar te nemen valt. Aan het einde van het werk resulteren de dalende sequensen en de laatste wankeling van de contrabas uiteindelijk in een val van de landkaart......"
De muziek op deze cd is van eerste klas kwaliteit. De composities van de rebellen contrasteren weliswaar met die uit de 18e eeuw, maar zijn kwalitatief even goed. Norbert Kunst, bewerker en dirigent, kent het medium goed. Hij dirigeert goed. Maar ik ben vooral onder de indruk van de spelers. Ze noemen zichzelf gevorderde amateurs, de meesten werken overdag, en ze spelen verbazingwekkend goed. Ze verdienen onze steun. Ze plannen meer tournees en ik hoop dat deze plannen uitgevoerd kunnen worden. De toekomst van dit ensemble lijkt schitterend.

Terug naar Recensies.